قره چه ؛

منطقه ای در ولسوالی قرهباغ ولایت غزنی

محمودجعفری

قره چه یکی از مناطق ولسوالی قرهباغ ولایت غزنی است. این منطقه در شمال شرق در فاصله تخمینی دو کیلومتری مرکز ولسوالی موقعیت دارد. از شرق به ولیداد، قریه خروتی، قلعه میرزاداد، درانی و سرک غزنی، از غرب به قریه نیالخان، دولتخان، از شمال به جمال، میرک، بزی، قلعه شاه محمد، و از جنوب به چونی و سرکپخته می پیوندد.

قره چه در کتاب حدودالعالم به دو صورت قرجه، قراجه ذکر شده است. (حدودالعالم: 143). در کتاب پژوهشی در «تاریخ هزارهها» به شکل قرهچی آمده است. (یزدانی: 399). بعضی معتقدند که اصل آن «قلعهچه» بوده است. (قاری شیرمحمد، 1397). در فرهنگ دهخدا چندین قریه در ایران به این نام (قره چه ) ذکر شده است. «قره» واژۀ ترکی به معنای سیاه است. چه پسوند مکان است. کوچکی را می رساند. قرهچک، قرهچمن، قرهچناق و.. واژه های مشابه آن اند.

قره چه 11 قریه دارد که به نام های سهده، سهپای، توغَی، دهآزاد، چنبرا، نوده، دههُوبِی، حسنآباد، شاف/ ماشَی بالنه، ماشَیشیونه، نوآباد ماشی، یاد می گردند.

در قره چه حدود 400 خانه زندگی می کند. تعداد 100 خانه در کابل، 40 خانه در ایران، 20 خانه پاکستان و 30 خانه در کشورهای اروپایی کوچیدهاند.

قره چه 4 خانوار دارد که به نام های خانوار پنجِی، خانوار سهپای، خانوار دهآزاد و خانوار اوبِی یاد می شود. همگی اولاده نیکپای فرزند محمدخواجهاند. تعدادی از مردم قره چه در ناهور زندگی می کنند. مردم قره چه در خربُلاغ و پشت آهن نیز زمین دارند. یک کاریز قره چه در منطقه سراب بود که به یک اسپ کور فروخته شده است. گفته می شود مادر مردم قره چه هزاره نیست بلکه از مردم  هرات می باشد.

 در قره چه 9 کاریز وجود دارد که بسیاری از آن ها خشک شده و از بین رفتهاند. مانند: کاریز خرجوی، کاریز دهآزاد، کاریز دههوبی، کاریز ماشَی، کاریز میرعلی، کاریز غلامعلی، کاریز تولمراد، کاریز سهپای. فعلاً کاریزهای میرعلی و غلامعلی دارای آب جاری می باشد و بقیه از بین رفتهاند. آب این دو کاریز نمی تواند زمین های مردم قره چه را آبیاری نماید.

شغل اصلی مردم قره چه دهقانی، باغداری، دامداری و دوکانداری است. قره چه زمین بسیار حاصلخیز دارد. سیب، انگور، کچالو حاصلات اصلی مردم به حساب می آید. به دلیلی نزدیکی قره چه به بازار قرهباغ، شماری از اهالی قره چه علاوه بر داشتن پیشه زراعت، دوکانداری نیز می کنند. بیشتر نیازهای مردم از طریق زمینداری و دوکانداری مرتفع می گردد. کشت گندم، جو، جواری، شلغم، زردگ، چغندر، لوبیا، نخود، کچالو، پیاز، گندنه، بادمجان رومی، بادمجان سیاه، رشقه، شفتل، کلول، در این منطقه معمول می باشد. پرورش گاو،گوساله، گوسفند قدیدی، نیز رایج است. نگه داری اسپ و مرکب و نرگاو در گذشته معمول بود ولی فعلاً از رواج افتاده است. انگور و سیب حاصل فراوان دارد. درخت چنار و بید و همچنین درخت سنجد رشد خوبی دارند. درخت چنار یک سرمایه خوب برای مردم قره چه به شمار می رود. درخت زردالو و توت به ندرت یافت می شود. کشت تربوز و خربوزه در گذشته بسیار رواج داشت ولی حالا کشت نمی شود.

از گیاهان دارویی، توقی، خازه، سیمسول، پودنه، و تلخک، زیاد است. از انواع پرندگان، چولدی، سایره، غچی، کلاغ سیاه، جل، بودنه، مرغاک، و از خزندگان، کودی، چلپاسه، قورباغه، مار، آجِیمار و گژدم، فراوان وجود دارد.

قره چه به دلیل نزدیکی با مرکز ولسوالی قره باغ و سرک عمو می غزنی-قرهباغ و همجواری با برادران پشتون، و نفوذ گروه های سیاسی، شاهد تحولات ناگوار زیادی بوده است. این منطقه همواره ساحه جنگ های تنظیمی بوده و چندبار توسط گروه های مخالف چور و چپاول شده و به آتش کشیده شده است. یکبار از سوی دولت کمونیستی وقت نیز به آتش کشیده است. در حمله ای که طی دهه شصت از سوی تانک های روسی بر این منطقه صورت گرفت، ده ها خانه آتش زده شده و بیش از ده تن شهید گردید. علاوه بر این ها طی سال های اخیر نیز رخدادهای بسیار وحشتناکی در این منطقه افتاده است که می توان به عنوان نمونه از ترور و شهادت چندین فرد ملکی به دست گروه طالبان اشاره نمود.

خشک سالی بنگلهدیش(1351هـ.ش) یکی از حوادث تلخ دیگری است که این منطقه را خسارهمند ساخت. در اثر این خشک سال شماری قابل توجهی از خانواده ها قره چه را ترک کرده به ولایت ها و یا کشورهای دیگر مهاجر شدند.

در قرهچه 12 مسجد وجود دارد. هرقریه برای خود یک مسجد دارد تنها در نودآباد و نوده 2 مسجد وجود دارد. مردم فرزندان خود را برای آموختن قرآن، نماز، پنجکتاب/پنج گنج، صرف و نحو عربی به این مساجد می فرستند و برای آموختن دروس صنفی به مکتب و لیسه بازار روان می کنند. همچنین مراسم عمو می از قبیل نذر و فاتحه و خیرات خود را در این مساجد برگزار می کنند. مراسم بزرگ تر که همه مردم اشتراک می کنند، در منبر قره چه برگزار می شود. مردم از سراسرا قره چه به این منبر و تکیه خانه می آیند.

قره چه اشخاص تحصیل کرده و فرهنگی زیاد دارد. از آن جمله می توان به این اشخاص اشاره کرد: شیخ عزیزالله (روحانی)، آیت الله شیخ زاده غزنوی، حاجی خداداد (روحانی)، بشردوست(وکیل)، داکتر رسول طالب(فرمانده جهادی)، عبدالواحد رفیعی (داستان نویس)، شیروانی(نویسنده و استاد دانشگاه کابل)، هاشم مهدوی(نویسنده و استاد دانشگاه کابل)، قاری شیرمحمد (شاعر و فرمانده جهادی)، ملاعید محمد (شاعر و روحانی)، مدیر خاکیار (نویسنده و متنفذ)، صغرا ستایش (فیلم ساز)، احسان وکیلی (نقاش).

بسیاری از رسم و رواج ها از بین رفته است. در گذشته لنگیخوری پیش از عروسی یک رسم عام بود. اسپ دوانی، خروسجنگی، کبکجنگی، سگجنگی، گلیمبافی، نمدبافی، حمله خوانی و شاهنامه خوانی از جمله رسم و رواج هایی بودند که به مرور زمان به باد فراموشی سپرده شده اند. همچنین از میان انواع لباس ها، کتماله، سرغوج، و... از رسم افتاده است.

فوتبال، بازی اصلی جوانان در این منطقه محسوب می گردد. در میان کودکان هم تشلهبازی رواج زیاد دارد.

شوبار، برنج، دوغ، دوغتافه، تافهکچالو، شیربرنج، آشکشیده، حلوا، قروتی، دلده، بولانی تنوری، شوله برنج و تپشی از غذاهای معمول مردم این منطقه است. در عروسی ها معمولاً یا پلو می زند و یا شوربا. در گذشته عروس توسط اسپ به خانۀ بخت خود می رفت اما حالا موتر تنها وسیله ای است که عروس را به خانۀ شوهر انتقال می دهد.

منابع

قاری، شیرمحمد. (1397). مصاحبه حضوری محمود جعفری با قاری شیرمحمد (فرمانده جهادی). [فایل صوتی دارد]. زمستان 1397؛

مهدوی، محمدهاشم. (1397). مصاحبه حضوری محمودجعفری با محمدهاشم مهدوی (استاد دانشگاه). {فایل صوتی دارد}.

بینا، (143). حدود العالم. بیجا

یزدانی،حاج کاظم. (  ). پژوهشی در تاریخ هزارهها. ...

**

بازنویسی آخر: 8/3/1399